تحولات اخیر در خاورمیانه و افزایش قیمت انرژی باعث شده است تا بانک های مرکزی بزرگ جهان با چالش های جدیدی روبرو شوند. در این میان، بررسی تاثیر جنگ بر اقتصاد نشان می دهد که تداوم درگیری ها می تواند منجر به رکود تورمی و تغییر در پیش بینی های نرخ بهره توسط فدرال رزرو، بانک مرکزی انگلستان و اروپا شود.
هفته پرحادثه ای بود، پر از بیانیه های بانک های مرکزی. تصمیمات سیاستی هفته گذشته نهایتا تحت تاثیر درگیری های خاورمیانه و تاثیر جنگ بر اقتصاد از طریق بازارهای انرژی شکل گرفت. نفت خام برنت این ماه از 119 دلار آمریکا در هر بشکه فراتر رفت و حدود 50 درصد رشد داشت، در حالی که پیش بینی قیمت نفت WTI نشان می دهد که با وجود بالا موندن، قیمت تا حدی زیر 100 دلار کنترل شده است.
در حالی که همه ما دیدگاه های خاص خودمون رو درباره تحولات فعلی داریم، دو راه اصلی برای پیشروی درگیری های خاورمیانه وجود داره. اول، رسیدن به یک راه حل یا آتش بس. دوم، ادامه یافتن درگیری برای مدت طولانی.
مشخصه که کاهش تنش از بین این دو گزینه بهتره، نه فقط از لحاظ انسانی، بلکه از دیدگاه بازار. رسیدن به یک راه حل باعث می شه انتظارات برای افزایش نرخ بهره فروکش کنه و البته قیمت انرژی پایین بیاد. طبیعتا هر چی زودتر راه حلی پیدا بشه، بازار سریع تر واکنش نشون میده. یک درگیری طولانی مدت احتمالا قیمت های انرژی رو بالا نگه می داره و خطر رکود تورمی رو بیشتر می کنه، چون رشد جهانی ضربه بزرگی می خوره و این باعث ایجاد موجی از ریسک گریزی می شه که به نفع دارایی های امنه. این موضوع، تاثیر جنگ بر اقتصاد جهانی را برجسته می سازد.
موقع نوشتن این مطلب، و مگر اینکه در طول آخر هفته چیزی رو از قلم انداخته باشم، درگیری ها آروم نشده و الان در هفته چهارمش هست. دونالد ترامپ, رئیس جمهور آمریکا، علیرغم اظهاراتش، به نظر می رسه بین دو راهی سختی گیر کرده و همه چیز حول محور تنگه هرمز می چرخه.
بانک های مرکزی گوی بلورین ندارن
به جز بانک مرکزی استرالیا (RBA) – که نرخ بهره نقدی خودش رو با 25 واحد پایه افزایش به 4.10 درصد رسوند، اون هم با اختلاف رای نزدیک 5 به 4 – چندین بانک مرکزی دیگه نرخ های سیاستی خودشون رو ثابت نگه داشتن.
با اینکه چندتا از مقامات بانک های مرکزی درباره افزایش نرخ بهره صحبت هایی کردن، اما به نظرم این هفته جوری بود که انگار بازارها چک هایی رو می کشیدن که بانک های مرکزی امضا نکرده بودن. صادقانه بگم، هیچ بانکی به طور صریح متعهد به انقباض پولی نشد.
در نهایت، بانک های مرکزی گوی بلورین ندارن و مگر اینکه از جزییات درونی وزارت جنگ باخبر باشین، شما (ما) اصلا نمی دونیم این درگیری چقدر طول می کشه. همین موضوعه که چشم انداز میان مدت تورم رو تعیین می کنه. اگه راه حل سریع و قاطع پیدا بشه، این فقط یه شوک قیمتی موقته و اثرات بعدیش هم ناچیز خواهد بود. با این حال، یک جنگ طولانی و بالا موندن قیمت انرژی می تونه خیلی مخرب باشه و روی کل اقتصاد تاثیر بذاره و باعث اثرات زنجیره ای مثلا روی دستمزدها و مواد غذایی بشه که احتمالا بانک های مرکزی رو مجبور می کنه واقعا نرخ ها رو بالا ببرن. این شرایط، نشان دهنده تاثیر جنگ بر اقتصاد در بلندمدت است. زمان همه چیز رو مشخص می کنه.
باید یادمون باشه که این شوک قیمتی عملا خارج از کنترل بانک های مرکزیه؛ اون ها که نمی تونن نفت چاپ کنن.
تصمیمات نرخ بهره بانک های مرکزی اساسا ابزاری برای بخش تقاضاست. اما فشار تورمی که باهاش روبرو هستیم، ریشه در بخش عرضه داره. بالا بردن نرخ بهره حتی یک بشکه نفت اضافی هم از زمین بیرون نمی کشه یا مسیر خط لوله رو عوض نمی کنه. در بهترین حالت، تقاضا رو اون قدر کم می کنه که شوک قیمتی رو جبران کنه؛ در بدترین حالت، رشد رو از بین می بره در حالی که قیمت ها همچنان بالا می مونن – که دقیقا تعریف رکود تورمیه. این جنبه مهمی از تاثیر جنگ بر اقتصاد است.
حالا نوبت سیاست «صبر کن و ببین» برای بانک های مرکزیه
فدرال رزرو (Fed) و تاثیر جنگ بر اقتصاد
فدرال رزرو نرخ ها رو ثابت نگه داشت و محدوده هدف رو روی 3.50 تا 3.75 درصد حفظ کرد. پیش بینی های اقتصادی به روزرسانی شده از SEP فصلی مورد توجه قرار گرفت، چون تورم PCE برای امسال و سال 1406 (2027) به سمت بالا اصلاح شد و انتظار می ره هدف 2 درصدی در سال 1407 (2028) محقق بشه. در کمال تعجب، رشد واقعی GDP در همه دوره ها افزایش یافت، اما نمودار نقطه ای (dot plot) هنوز یک کاهش نرخ رو برای امسال و یک کاهش دیگه رو برای سال آینده نشون می ده. سرمایه گذارها تمام کاهش نرخ های امسال رو از پیش بینی ها حذف کردن و اولین کاهش 25 واحد پایه ای رو به مارس 2027 (اسفند 1405) منتقل کردن، در حالی که در ابتدای امسال انتظار تقریبا سه بار کاهش نرخ بهره فدرال رزرو را داشتند.
جروم پاول، رئیس فدرال رزرو، مشخصا در مورد درگیری های خاورمیانه مورد سوال قرار گرفت و پاسخش، که کاملا قابل درک بود، اساسا این بود که هیچ کس نمی دونه این وضعیت چقدر طول می کشه. اون از ارائه جزئیات خودداری کرد، موضع «صبر کن و ببین» رو تکرار کرد و خاطرنشان کرد که فدرال رزرو در حال نظارت بر «leakage» (نشت) هست. این اصطلاحی برای توصیف «اثرات غیرمستقیم» یا انتقال مکانیکی انرژی به عنوان هزینه ورودی برای نمایش در شاخص اصلی PCE هست که فروش مستقیم انرژی رو شامل نمی شه.
در مورد دلار آمریکا (USD)، روند فعلا صعودی باقی می مونه که دلیلش تقاضا برای دارایی امن، کاهش انتظارات برای تسهیل پولی فدرال رزرو و این واقعیته که اقتصاد آمریکا به عنوان یک صادرکننده خالص نفت شناخته می شه. تا زمانی که درگیری ادامه داشته باشه و اخبار جریان داشته باشن، احتمالا تقاضا برای تقویت دلار آمریکا بالا می مونه.
لیست داده های اقتصادی این هفته در آمریکا نسبتا خلوته، اما شاخص های مدیران خرید تولیدی و خدماتی S&P Global آمریکا برای ماه مارس (اسفند/فروردین) روز سه شنبه منتشر می شه. این داده ها تصویری از اقتصاد آمریکا بعد از جلسه هفته گذشته فدرال رزرو رو ارائه می دن و شامل اولین اثرات جنگ در خاورمیانه هم هستن. مثل همیشه، زیرشاخص های قیمت های پرداخت شده، اشتغال و سفارش های جدید می تونن قابل توجه باشن و اگه قیمت ها قوی باشن (و اشتغال پایین تر بیاد)، ممکنه باعث تقویت دلار بشن، هرچند که اخبار مربوط به درگیری همچنان محرک اصلی این هفته باقی می ماند.
بانک مرکزی انگلستان (BoE) و تاثیر جنگ بر اقتصاد
از بین تمام بیانیه های بانک های مرکزی در هفته گذشته، شاید BoE پرحادثه ترین بود. از رای 5 به 4 برای نگه داشتن نرخ بهره بانکی در 3.75 درصد در فوریه (بهمن/اسفند) تا رای قاطع 9 بر 0 برای تثبیت در هفته گذشته، بازارها کاملا به سمت رویکرد شاهینی (سخت گیرانه) متمایل شدن.
تغییر موضع «سواتی دینگرا» که یک کبوتر (طرفدار نرخ بهره پایین) افراطی بود به سمت اردوگاه تثبیت نرخ، احتمالا توجه بازار رو به خودش جلب کرده. نه تنها رای دینگرا برای کاهش نرخ یک غافلگیری بود – و حتی به احتمال افزایش نرخ هم اشاره کرد – بلکه این اولین بار در بیش از چهار سال گذشته بود که کمیته سیاست پولی (MPC) به اتفاق آرا رای داد.
بخش ابتدایی منحنی بازده اوراق قرضه دولتی بریتانیا (GILT) با فروش شدیدی روبرو شد و سرمایه گذارها الان بیش از سه بار افزایش نرخ بهره رو تا پایان سال پیش بینی کردن. این خیلی عجیبه، چون کمی بیش از دو هفته پیش، بازارها دو بار کاهش نرخ رو پیش بینی می کردن! پوند (GBP) واکنش زیادی نشون نداد. رای 9-0 محرک اصلی بود، اما دلیل اینکه بازارها با این شدت قیمت گذاری ها رو تغییر دادن اینه که پویایی تورم زیربنایی بریتانیا – که به شدت تحت تاثیر وابستگی به گاز هست – به این معنیه که BoE کار سخت تر و طولانی تری نسبت به همتاهای خودش در پیش داره. رسیدن به یک راه حل در خاورمیانه می تونه این قیمت گذاری های سخت گیرانه رو خیلی سریع به عقب برگردونه. در نهایت، هیچ کس نمی دونه درگیری چقدر طول می کشه و BoE مشخصا گزینه های خودش رو برای جلسه آوریل (فروردین/اردیبهشت) باز نگه داشته. در این شرایط، درک تاثیر جنگ بر اقتصاد بریتانیا حیاتی است.
بعد از این بیانیه، من به موارد زیر اشاره کردم:
«افزایش نرخ بهره بانکی BoE وقتی تولید پایینه، تورم بالاست و بازار کار در حال ضعیف شدنه، بعیده که برای اقتصاد بریتانیا پایان خوبی داشته باشه. من معتقدم این می تونه در کوتاه مدت به دلیل تفاوت نرخ بهره برای پوند مفید باشه، اما پایداری این حمایت کاملا به این بستگی داره که شوک انرژی چطور پیش بره.»
از نظر محرک های کلان در این هفته، شاخص های PMI تولیدی و خدماتی مارس (اسفند/فروردین) بریتانیا رو روز سه شنبه و گزارش تورم CPI فوریه (بهمن/اسفند) رو روز چهارشنبه داریم. با اینکه فکر می کنم داده های تورم ممکنه چیز زیادی برای گفتن نداشته باشن، اما PMI ها می تونن داده های مهمی باشن، چون این ها جزو اولین آمارها بعد از شروع جنگ آمریکا و ایران هستن و موضع سخت گیرانه BoE در هفته گذشته رو هم دنبال می کنن. در نهایت، زیرشاخص های قیمت ها و اشتغال موارد کلیدی برای زیر نظر گرفتن هستن.
بانک مرکزی اروپا (ECB)
بانک مرکزی اروپا هم برای ششمین جلسه متوالی، هر سه نرخ بهره کلیدی خودش رو بدون تغییر نگه داشت و راهنمایی صریحی هم ارائه نداد. این بانک مرکزی پیش بینی های به روز شده کارشناسان رو ارائه کرد که شامل اثرات جانبی درگیری هاست و نشون می ده تورم امسال به 2.6 درصد افزایش پیدا می کنه و رشد اقتصادی هم با بازنگری به سمت پایین به 0.9 درصد رسیده. به عبارت دیگه، اروپایی ها با احتمال قیمت های بالاتر انرژی و تولید کمتر روبرو هستن: یعنی رکود منطقه یورو.
شورای حکام تاکید کرد که با توجه به اینکه تورم حول و حوش هدف بوده و انتظارات به خوبی تثبیت شدن، پتانسیل خوبی برای عبور از این بلاتکلیفی داره، اما هشدار داد که اختلال طولانی مدت در عرضه می تونه تورم رو بیشتر از هدف بالا ببره و رشد رو به زیر سطح پایه بکشونه. مثل BoE، بانک مرکزی اروپا هم گزینه های خودش رو باز نگه داشته و بر رویکرد مبتنی بر داده و جلسه به جلسه خودش تاکید کرده و صراحتا از تعهد پیشاپیش به هرگونه مسیر نرخ بهره خودداری کرده.
اگرچه رویداد تا حدی متمایل به سیاست های انقباضی (شاهینی) بود، اما پیام کلی آرامش بخش بود و چیزی گفته نشد که قیمت گذاری فعلی بازار رو به هم بزنه. توجه داشته باشین که هفته با قیمت گذاری 76 واحد پایه انقباض تا پایان سال تموم شد. می تونین فرض کنین که اگه ECB افزایش نرخ بهره رو پیش ببره، شاهد خواهیم بود که نرخ سپرده به بالاتر از محدوده خنثی تخمینی 1.75 تا 2.25 درصد حرکت می کنه.
با وجود اینکه جریان های خبری همچنان کانون توجه بازار هستن، شاخص های PMI تولیدی و خدماتی S&P Global منطقه یورو در ماه مارس (اسفند/فروردین) که روز سه شنبه منتشر می شه، با توجه به سناریوهای اخیر ECB، دیدنی خواهد بود. در نهایت، صحبت از راه حل در خاورمیانه باید از تقویت یورو (EUR) حمایت کنه، در حالی که درگیری طولانی مدت بر ارز مشترک اروپا فشار وارد می کنه. در مجموع، تاثیر جنگ بر اقتصاد اروپا، چالش برانگیز خواهد بود.
در نهایت، مسیر آینده اقتصاد جهانی به شدت به طول مدت درگیری ها و واکنش های زنجیره ای در بازارهای انرژی بستگی دارد. بانک های مرکزی فعلا سیاست احتیاط را در پیش گرفته اند، اما اگر فشارهای تورمی ناشی از عرضه تداوم یابد، ممکن است مجبور به اتخاذ تصمیمات سخت گیرانه تری شوند که بر رشد جهانی اثرات عمیقی خواهد گذاشت.
