بررسی ابعاد مختلف تحولات سیاسی نشان می دهد که تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهانی از طریق تغییر در زنجیره تامین انرژی و نوسانات بازار سرمایه، بر تصمیمات کلان بانک های مرکزی سایه افکنده است.
سرخط خبرهای خاورمیانه همچنان به بازارها جهت می دهند و تلاش های قابل توجهی از سوی ایالات متحده – و رئیس جمهور آن – برای کاهش تنش ها دیده می شود. دونالد ترامپ اوایل این هفته پیشنهاد یک آتش بس 5 روزه را به ایران داد؛ در همین راستا، بررسی تنش های ایران و آمریکا و بررسی تاثیر بحران بر نفت و طلا نشان می دهد که او به گفتگوهای «سازنده و مثمر ثمر» با ایران اشاره کرده است – ادعایی که تهران آن را رد کرد – و دیروز هم اضافه کرد که ایران در تنگه هرمز یک «هدیه» پیشنهاد داده است. تا جایی که من می دانم، هیچ چیز از سوی طرف ایرانی تایید نشده است. با این حال، آنچه روشن است این است که ترامپ می خواهد این جنگ تمام شود. تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد و پیامدهای آن موضوعی است که باید منتظرش ماند.
همچنین گزارش هایی منتشر شده که 3000 نیرو در راه منطقه هستند. اگر پای نیروهای نظامی به زمین برسد، درگیری ها تشدید خواهد شد.
من حرف های ترامپ را بدون بررسی و به سادگی نمی پذیرم، اما تلاش های یک جانبه او بارقه هایی از امید ایجاد می کند. قیمت نفت امروز صبح پایین تر است: برنت 3.70٪ کاهش یافته و در زمان نگارش این متن، نزدیک به 96 دلار در هر بشکه معامله می شود، در حالی که نفت خام WTI با کاهش قیمت، اوایل امروز پایین تر بود، اکنون حدود 1.50٪ رشد کرده است. شاخص های سهام در آسیا در حال صعود هستند. شاخص نیکی پس از یک جلسه بدون تغییر در دیروز، 1٪ بهبود یافته، شاخص کوسپی حدود 1.50٪ بالا رفته و معاملات آتی آمریکا و اروپا هم شروع مثبتی را نشان می دهند.
اما به نظر می رسد این سودها شکننده باشند، چرا که دلار آمریکا با این حال در حال تقویت است. جفت ارز دلار/ین (USDJPY) برای دومین جلسه متوالی صعودی است و دوباره با سطح 159 بازی می کند. چیزی که این جفت ارز را در نزدیکی سطوح فعلی مهار کرده، ترس از مداخله مستقیم مقامات ژاپنی برای حمایت از ین است. این تهدید همچنان در منصرف کردن معامله گران از موقعیت گیری های سفته بازانه در بازار ارز کاملا مؤثر عمل می کند.
تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهانی
احساسات سرمایه گذاران با امیدواری در حال بهبود محتاطانه است، اما پس از تقریبا یک ماه درگیری در خاورمیانه و اختلالات در اطراف تنگه استراتژیک هرمز، بنیادهای اقتصادی ضربه خورده اند. این موضوع به طور مستقیم تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد منطقه و جهان را نشان می دهد و در داده های شاخص مدیران خرید (PMI) دیروز منعکس شده است. شاخص ترکیبی PMI استرالیا به محدوده انقباض – زیر عدد 50 – سقوط کرد، در حالی که فعالیت بخش خصوصی منطقه یورو با خطر شوک انرژی و تورم، با کمترین سرعت در تقریبا یک سال گذشته رشد کرد و بزرگترین کاهش خود را از زمان تهاجم به اوکراین ثبت نمود. فعالیت های تولیدی در سراسر اروپا – که سهم کوچکتری از کل فعالیت ها را دارند – بهتر از انتظار بود، اما فشارهای قیمتی به شکل نگران کننده ای افزایش یافت. بر اساس نظرسنجی PMI، در بریتانیا هزینه های تولید بیشترین افزایش خود را از زمان «چهارشنبه سیاه» در سال 1371 تجربه کرده است.
یک امیدواری این است که اگر تنش ها کاهش یابد و قیمت نفت به طور پایدار افت کند، جهش قیمت های این ماه موقتی باشد. تاریخ دیدگاه خوبی – و البته امیدی – به ما می دهد. در طول جنگ خلیج فارس، زمانی که عراق در مرداد 1369 به کویت حمله کرد، قیمت نفت تنها در دو ماه از حدود 15 دلار در هر بشکه به نزدیک 40 دلار رسید و بازارهای جهانی را تکان داد. اما این استرس نسبتا کوتاه بود. تا زمانی که نیروهای ائتلاف مداخله کردند و جنگ در بهمن 1369 به پایان رسید، قیمت نفت از قبل شروع به تعدیل کرده بود. تقریبا یک ماه بعد، نوسانات همچنان بالا بود؛ سه تا شش ماه بعد، ثبات آغاز شده بود و بازارهای انرژی عمدتا به سطوح پیش از جنگ بازگشته بودند؛ و پس از یک سال، بازارها به طور کلی روندهای قبلی خود را از سر گرفتند.
اگر بحران امروز مسیر مشابهی را دنبال کند، قیمت نفت می تواند در ماه های آینده در محدوده 80 تا 85 دلار در هر بشکه تثبیت شود، در حالی که دلار آمریکا با احتمال سقوط، می تواند کاهش یابد و مزیتی دوچندان برای اقتصادهای جهانی فراهم کند. این امر تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد و بازارهای جهانی را تا حدودی تعدیل می کند. در یک بازه زمانی یک ساله، نفت پتانسیل بازگشت به محدوده 60 تا 70 دلار در هر بشکه را دارد. اما در کوتاه مدت «اگر»های زیادی وجود دارد که جهت گیری نزدیک را بسیار نامطمئن می کند.
آنچه قطعی است این است که سرمایه گذاران مشتاق کاهش تنش ها هستند و به جهشی در بازارهای سهام، مشابه دوران پس از «روز آزادسازی»، امید دارند. به نظر من جهش محتمل است، اما افت اخیر سهام ایالات متحده به اندازه ریزش سال گذشته شدید نبوده است. شاخص اس اندپی 500 (S&P500) قبل از بازگشت در سال گذشته، به دلیل استرس تعرفه ها بیش از 20٪ سقوط کرده بود؛ در حال حاضر، این شاخص تنها کمی بیش از 7٪ از اوج خود در دی ماه کاهش یافته است. بنابراین، احتمال یک اصلاح عمیق تر را قبل از اینکه خریداران با اطمینان بازگردند، رد نمی کنم. هر چه باشد، وضعیت خاورمیانه امروز بدتر از یک هفته پیش است و گزارش ها حاکی از آمادگی کشورهای حوزه خلیج فارس برای پیوستن به جنگ و اعزام نیروهای آمریکایی به منطقه است. این رویدادها تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد جهانی را بیش از پیش پیچیده می سازد.
تحلیل عمیق: تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد کلان
پس زمینه اقتصاد کلان در ماه گذشته بدتر شده است و این تا حد زیادی به تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد مرتبط است. قیمت انرژی بالاتر است، هزینه های عملیاتی در حال افزایش است و احتمالا حاشیه سودها تحت فشار قرار می گیرند. انتظارات از فدرال رزرو (فد) و سایر بانک های مرکزی بزرگ به سمت سیاست های سخت گیرانه فدرال رزرو برای کنترل تورم تغییر کرده و بازارها به طور فزاینده ای تردید دارند که آیا فد می تواند امسال کاهش نرخ بهره فدرال رزرو را به موقع انجام دهد یا خیر.
در عین حال، فشار در اعتبارات بخش خصوصی در حال شکل گیری است، در حالی که اختلالات مرتبط با هوش مصنوعی همچنان بر بخش هایی از تکنولوژی سنگینی می کند. صندوق iShares Expanded Tech-Software ETF دیروز بیش از 4٪ سقوط کرد؛ این اتفاق پس از انتشار اخباری مبنی بر اینکه واحد ابری آمازون در حال توسعه ابزارهای هوش مصنوعی برای خودکارسازی وظایف در بخش های فروش، توسعه کسب وکار و سایر حوزه هاست رخ داد که پتانسیل منجر به خنک شدن وضعیت بازار کار آمریکا و از دست دادن مشاغل بیشتر را دارد.
این موضوع مسئله دیگری را مطرح می کند: خودکارسازی مبتنی بر هوش مصنوعی می تواند منجر به از دست دادن مشاغل شود – موضوعی که فدرال رزرو با توجه به ماموریت دوگانه خود، برخلاف بسیاری از همتایانش مانند بانک های مرکزی اروپا که عمدتا بر ثبات قیمت ها تمرکز دارند، ممکن است در نهایت نیاز داشته باشد از طریق سیاست پولی فدرال رزرو به آن رسیدگی کند.
تورم بریتانیا که امروز صبح منتشر شد، بالاتر از حد انتظار بود. تورم کل در ماه بهمن در نزدیکی 3٪ ثابت ماند، اما تورم اصلی به طور غیرمنتظره ای به 3.2٪ افزایش یافت که هر دو بالاتر از هدف 2 درصدی بانک مرکزی انگلستان (BoE) هستند و به دلیل افزایش اخیر قیمت انرژی، در ماه های آینده باز هم صعود خواهند کرد. این افزایش تورم، بازتابی از تاثیر جنگ خاورمیانه بر اقتصاد و قیمت های جهانی انرژی است. این انتظار از همین حالا پیش بینی ها درباره نرخ بهره بانک مرکزی انگلستان را تغییر داده است. هفته گذشته، این بانک نرخ ها را بدون تغییر نگه داشت، در حالی که بازارها قبل از تشدید تنش های ژئوپلیتیک، انتظار کاهش نرخ را داشتند. اکنون، BoE ممکن است مجبور شود موضع سخت گیرانه تری را حفظ کند و حتی در صورت تداوم فشارهای قیمتی، انقباض بیشتر پولی را در نظر بگیرد.
این چشم انداز برای وضعیت مالی و بودجه دولت بریتانیا نیز چالش برانگیز است. افزایش انتظارات تورمی و رویکرد سخت گیرانه تر بانک مرکزی، بازده اوراق قرضه 10 ساله دولتی بریتانیا را اوایل این هفته به بالای 5٪ رساند که بالاترین میزان از سال 1387 است. افزایش هزینه های استقراض در حال بلعیدن فضای مانور مالی دولت است و دو سناریوی نامطلوب را روی میز می گذارد: اگر دولت هزینه ها را کاهش دهد، رشد اقتصادی آسیب خواهد دید؛ اگر حمایت ها را افزایش دهد (مثلا از طریق یارانه های انرژی)، استقراض بالا خواهد رفت. هیچ کدام از این دو نتیجه لزوما از پوند حمایت نمی کنند.
جفت ارز پوند/دلار (Cable) با مقاومتی در نزدیکی میانگین متحرک 200 روزه خود در حدود 1.3430 روبروست، در حالی که سطح 0.86 در جفت ارز یورو/پوند (EURGBP) می تواند به عنوان یک کف عمل کند، علیرغم تشکیل الگوی «تقاطع مرگ» که اخیرا به نفع پوند بوده است. هر دو ارز یورو و پوند در برابر شوک های انرژی آسیب پذیر هستند، اما پوند احتمالا بیشتر، چرا که اقتصاد شکننده بریتانیا نسبت به قیمت انرژی حساسیت بالایی دارد و وضعیت مالی آن پس از برگزیت نسبتا شکننده است.
تداوم نااطمینانی ها در منطقه باعث شده است تا تحلیلگران با احتیاط بیشتری به آینده بازارهای مالی بنگرند. تلاقی بحران های ژئوپلیتیک با چالش های اقتصادی بومی در کشورهایی نظیر بریتانیا، ضرورت پایش دقیق داده های تورمی و سیاست های پولی را دوچندان کرده است تا بتوان تصویر روشن تری از پیامدهای میان مدت این وضعیت بر معیشت و رشد اقتصاد جهانی ترسیم کرد.
