با وجود شرایط پیچیده در خاورمیانه، شاخص های اصلی بازار سهام آمریکا همچنان نزدیک به اوج تاریخی خودشون هستن. با اینکه اکثر تحلیل گران پیش بینی می کنن که رکود نزدیکه، به نظر می رسه سرمایه گذارها، یا بهتر بگیم معامله گرها، دارن این موضوع رو نادیده می گیرن. آمارهای تورم بالاتر باید بانک های مرکزی رو مجبور کنه تا نرخ بهره رو افزایش بدن، که این کار باعث ایجاد یک رکود جهانی می شه. اما بذارید اصلی ترین نشانه هایی رو بهتون نشون بدم که ثابت می کنه بازار سهام بیش از حد ارزش گذاری شده و در آستانه ترکیدنه. اینها در واقع علائم ریزش بورس هستند.
شاخص بافت (Buffett indicator)؛ یکی از علائم ریزش بورس
اولین و مهم ترین راه برای تشخیص ارزش گذاری بیش از حد بازار سهام، شاخص بافته. همون طور که از اسمش پیداست، این معیار توسط وارن بافت، اسطوره سرمایه گذاری، پیشنهاد شده تا ارزش بازار سهام آمریکا رو نسبت به اندازه اقتصاد این کشور، یعنی تولید ناخالص داخلی (GDP)، بسنجه. شما می تونید این شاخص رو با تقسیم کل ارزش بازار سهام بر مقدار GDP آمریکا محاسبه کنید.
تصویر زیر فرمول ساده ای را نشان می دهد که برای محاسبه این شاخص حیاتی استفاده می شود و رابطه میان ارزش بازار و تولید ناخالص داخلی را به تصویر می کشد.
با بررسی دوره های تاریخی، مشخص می شود که هرگاه این نسبت از محدوده های تعادلی خارج شده، بازار با تنش های جدی و اصلاحات عمیق روبرو شده است.
از نظر تاریخی، مقدار مناسب برای شاخص بافت باید حدود 100 درصد یا کمتر باشه. عدد بین 70 تا 80 درصد معمولا یک فرصت سرمایه گذاری مناسب در نظر گرفته می شه. در عین حال، عددی نزدیک به 200 درصد یا بالاتر، نشون دهنده ارزش گذاری بیش از حد و در نتیجه ریسک بالاست و از جمله علائم ریزش بورس محسوب می شود.
در حال حاضر شاخص بافت کاملا وضعیت قرمز رو نشون میده که یکی از علائم ریزش بورس است.
در حال حاضر این نسبت بالای 220 درصده؛ سطحی بحرانی که از نظر تاریخی همیشه قبل از سقوط های بزرگ دیده شده. حتی در زمان حباب دات کام که تب خرید سهام تکنولوژی خیلی بالا بود، این شاخص حدود 150 درصد بود، یعنی کمتر از چیزی که الان هست. این موضوع نشون دهنده یک ریسک بزرگه. اما این تنها نشونه ارزش گذاری بیش از حد نیست.
نسبت پی به ایی شیلر (Shiller PE ratio)
یکی دیگه از شاخص های مفید، نسبت پی به ایی (PE) شیلره. این شاخص قیمت میانگین سهام در شاخص S&P 500 رو با میانگین سود 10 ساله تعدیل شده با تورم مقایسه می کنه. این نسبت با استفاده از فرمول زیر محاسبه می شه:
این فرمول به ما کمک می کند تا بفهمیم قیمت های فعلی بازار در مقایسه با سودآوری واقعی و بلندمدت شرکت ها در چه وضعیتی قرار دارد.
این محاسبه دقیق، حباب های قیمتی را که ناشی از هیجانات زودگذر است، از ارزش ذاتی و واقعی بازار تفکیک می کند.
نمودار زیر تاریخچه نسبت شیلر رو در یک دوره 100 ساله نشون میده.
منبع: lynalden.com
در حال حاضر این نسبت نزدیک به 40 است؛ عددی که در طول دوران جنون دات کام در اوایل دهه 1380 شمسی (اوایل دهه 2000 میلادی) دیده شده بود. نسبت فعلی شیلر حتی به مراتب بالاتر از عددیه که در طول «دهه بیست پرهیاهو» ثبت شده بود؛ یعنی همون دورانی که قبل از رکود بزرگ، یک هیجان غیرمنطقی در بازار سهام وجود داشت. وضعیت فعلی به وضوح به ارزش گذاری بیش از حد بازار سهام اشاره داره و از مهمترین علائم ریزش بورس است.
میزان بی سابقه سرمایه گذاری خانوارها در سهام و علائم ریزش بورس
میزان مواجهه خانوارها با بازار سهام از طریق تقسیم ارزش بازار سهام بر کل دارایی خالص خانوارهای آمریکایی محاسبه می شه. این شاخص میزان علاقه افراد عادی به سهام رو اندازه گیری می کنه که در حال حاضر در بالاترین حد تاریخی خودش قرار داره. نمودار زیر نشون میده که این شاخص حتی از دوران معروف حباب دات کام هم فراتر رفته.
منبع: Bloomberg
این حقیقت که تخصیص دارایی خانوارها به سهام نزدیک به اوج تاریخیه، نشون میده که ما به پایان بازار صعودی (گاوی) نزدیک هستیم. این موضوع من رو یاد داستان واکس زن کفش می ندازه. وقتی جوزف کندی، پدر جان کندی، در سال 1308 شمسی (1929 میلادی) در حال قدم زدن در خیابان بود، تصمیم گرفت کفش هاش رو پیش یک پسربچه واکس زن تمیز کنه. اون پسر شروع کرد به دادن توصیه هایی درباره اینکه چه سهامی رو بخره. جوزف کندی بلافاصله به بازار بورس رفت تا تمام سهام خودش رو بفروشه. این اتفاق دقیقا قبل از ریزش شدید بازار سهام آمریکا و شروع رکود بزرگ رخ داد. پیام این داستان ساده ست: سرمایه گذاری در بازاری که بین آدم های معمولی و بدون تخصص خیلی محبوب شده، کار فوق العاده خطرناکیه. به نظر من، الان هم دقیقا یک اتفاق مشابه داره می افته که می تواند از علائم ریزش بورس باشد.
این ما رو به مشکل بعدی می رسونه، یعنی معامله گرهایی که دارن سهام های خیلی گرون شرکت هایی رو می خرن که وضعیت بنیادی (فاندامنتال) ضعیفی دارن.
جوگیری و تبلیغات (Hype)
واضح ترین مثالی که امروزه باهاش روبرو هستیم، شرکت های حوزه هوش مصنوعی هستن که اغلب به خاطر پتانسیل رشد در آینده یا بهتر بگیم جو رسانه ای (Hype)، روشون سرمایه گذاری می شه. این موضوع در گزارش های مربوط به رونق فناوری هوش مصنوعی و تحلیل بازار کاملا مشهود است. خیلی ها انتظار دارن بعضی از این شرکت ها در آینده سودهای فوق العاده ای بسازن. با این حال، برخی از این شرکت ها در حال حاضر اصلا سودده نیستن. اما با این حال، سرمایه گذارها حاضرن برای آینده احتمالی اون ها، همین حالا پول پرداخت کنن. به همین دلیل، ارزش گذاری این شرکت ها به سطح بی سابقه ای رسیده.
این آخرین نشونه (اما نه کم اهمیت ترین) برای اینه که حباب دارایی ها در آستانه ترکیدنه، اما سوال اصلی همچنان باقی می مونه: «چه زمانی؟» دانستن علائم ریزش بورس برای هر سرمایه گذاری ضروری است.
درک این شاخص ها و الگوهای رفتاری به شما کمک می کند تا در زمان هیجانات شدید بازار، تصمیمات منطقی تری بگیرید. شناسایی حباب های قیمتی و توجه به آمارهای تاریخی، کلید اصلی برای محافظت از سرمایه در برابر سقوط های احتمالی و ناگهانی بورس است.
